Son bir aydir cok sayida eyalet gezdim ve bir cok isletmeyi yakindan gorme firsatim oldu. Bazi seyleri gordukten sonra ABD'nin neden Meksika sinirlarini acik tuttugunu ve bu sekilde kacak girislere musade ettigini, hatta tesvik edercesine uygulamalar yaptigini daha iyi anlamaya basladim. Bu bir zaafiyet degil, tam tersine devlet politikasi. Donemsel olarak yapilan bir uygulama.
New Jersey'de, Brooklyn'de bir kac uretim yerini fabrikayi gordum. Iceride calisanlarin %90'i kacak giris yapmis insanlar. Agirlikli dil Isapnyolca. Saatlik 10-13 dolara calisan isciler. Beyaz Amerikali hic yok gibi, olan da white trash diyebileceginiz ot ya da meth parasini, oda kirasini ve McDonaldas'tan alacagi hamburgerin parasini cikarmaya calisan, gunluk yasayan, yarina dair hic bir plani olmayan alt duzey.
Pandemi'den sonra ABD yeni bir politika gelistirdi ve uygulamaya basladi. Dis ulkelere, ozellikle Cin'e cok bagimli hale geldiklerini farkettiler ve bunun artik bir ulusal guvenlik sorunu haline gelmeye basladigini gorduler. Ozellikle elektronik malzeme, cip uretimi gibi seyleri disa bagimliliktan kurtarmak istiyorlar. Cok buyuk tesviklerle uretimi yeniden ABD'ye geri cekmek veya burada yeniden uretim bantlarini kurmak istiyorlar. Cip ureticisi Micron'un New York Eyaletine 100 milyar dolar ile ulke tarihinin en buyuk yatirim karari alip baslmasi da bu paralelde. Yine Arizona da TMSC de cok buyuk bir cip uretim tesisi kururuyor. Sadece elektronik degil bir cok alanda uretim girisimi var. Ozellikle sanayi ve tarim alanindaki uretimde cok ucuz is gucune ihtiyac var.
Amerikalilar bu tesislerde, alt duzey islerde calismak istemiyor. Delivery islerinde calismak istemiyorlar. Mecbur kalan, caresiz ufak bir Amerikali kesim disinda burada calisanlar hep yeni gelen gocmenler, kacaklar. Depolarda, kargo sirketlerinde kutulari tiralara tasiyacak, yollarda elinde kurekle, dubayla tasreon sirketlerde calisacak ve daha bir cok sayisiz alt duzey iste calisacak milyonlarca vasifsiz isciye ihtiyac var. Bu isleede Amerikalilar calismiyor veya calismak istemiyor. Yasal gocmenlikle kapatilacak bir acik degil bu. Yasal gelenler ilk firsatta beyaz yaka ya da girimsci islere kayiyorlar. Fast food zincirleri bile calistiracak adam bulamiyor, normalde 11-12 dolara calistirabilecegi islere 15-20 dolar ucret vermeye basliyorlar adam bulabilmek icin. Alt duzey islerdeki bu ucret yukselmesi nihai fiyatlara yansidigi icin, yani isletmecilerin maliyetini arttirdigi icin enflasyona sebep oluyor.
Uretim maliyetini ve dolaysiyla enflasyonun dusmesine neden olacak cok ucuz is gucune ihtitac var. Ozellikle pandemi ve sonrasi bunu daha da ateslemis durumda. Kimse calistiracak birini bulamayinca restoranlar kapandi, saatine 20+ dolarlar teklif ederek isciler arandi. Sonucu da meydanda, ABD tarihinin en enflasyonist donemlerinden biri yasandi bir kac yildir. Her seyin fiyati yukseldi.
Kacaklara goz yumuluyor (hatta bir nevi tesvik ediliyor), bunlar iceriye girince cok ileri tarihlere, 2030-2035 gibi, en az 7-8 yil sonrasina mahkeme tarihi veriliyor ve o tarihe kadar kullanmasi amaciyla SSN ve calisma izni veriliyor. Bu kisilerin hepsi statusuz ama yasal olarak calisabilecek durumda. Ve bunlar, ki cogunun hic bir vasfi yok, ac kalmamak, gecimini saglamak icin bu alt duzey islere yoneliyor. Etraf ne is olsa yaparim abi diyen kacaklarla dolu. Bulasik yikayan bunlar, paket tasiyan bunlar, fabrikalarda, ciftliklerde, el emegi, kas gucu isteyen bu tur islerde cok ucuz ucretlere calisanlar bunlar.
Mahkeme zamani geldigi zaman, o zamana kadar aklini kullanarak GC veya baska bir statu almayi basaran %10 gibi kucuk bir azinlik disinda geri kalan hepsinin basvurusu red edilip deport ediliyorlar. Istatistikler ortada, ABD dunyanin en cok deport gerceklestiren ulkelerinden biri, her yil milyon insani deport ediyorlar. Gozden kacip deport edemediklerini de sorun etmiyorlar. Bu kisler kacak ve statusuz olarak alt duzey islerde carklarin ucuz olaerak donmesine yardim etmeye devam ediyor.
Ne zaman beyaz Amerikali is bulmamaktan sikayet edecek o zaman sinirlari kapatip kus ucurmayacaklar. O zamana kadar bu kacaklari istedikleri alanda suyunu, posasini cikarana kadar calistirip zamani gelince de deport edecekler. Hic kimseye burada kalici olma sozu vermeden, topluma entegre etme ihtiyaci duymadigi, bu yonde masraf etmeye bile ihtiyac duymadigi, gecici olarak somurecegi bol ve ucuz isgucu.