Bugün Günlerden Montana Eyaleti: The Treasure State
Montana, Amerika Birleşik Devletleri’nin 13 kurucu eyaletinden birisidir. Yüz ölçümü oldukça büyüktür ve yalnızca üç eyalet (Alaska, Teksas ve Kaliforniya) Montana eyaletinden daha geniş bir yüzey alanına sahiptir bununla beraber nüfus yoğunlu oldukça düşük olup yalnızca iki eyalet -Alaska ve Wyoming- daha düşük nüfus yoğunluğuna sahiptir. Montana kuzeyde Kanada eyaletleri British Columbia, Alberta ve Saskatchewan, doğuda ABD eyaletleri Kuzey Dakota ve Güney Dakota, güneyde Wyoming ve batıda Idaho ile komşudur. Adı İspanyol montaña’dan (“dağ” veya “dağlık bölge”) türetilmiş olsa da, Montana, Diğer dağlık eyaletler arasında yüksekliği en düşük ortalamaya, yalnızca 3,400 fit (1,040 metre) yüksekliğe sahiptir. Rocky Dağları, Britanya Kolombiyası’ndan kuzeybatı-güneydoğu yönünde batı Montana, Idaho ve Wyoming’e doğru uzanır. Bununla birlikte, eyaletin doğu kısmı, milyonlarca otlak hayvanın yaşadığı ve yalnızca dağınık insan yerleşimi kanıtlarının bulunduğu, mükemmel bir manzara bütünüdür. Alberta, Saskatchewan, Kuzey ve Güney Dakota ve kuzeydoğu Wyoming ile paylaşılan kuzey bölgesi Great Plains’in bir parçasını oluşturur. Çoğu bölgenin kırsal olduğu Montana eyaletinin başkenti 32.024 nüfuslu Helena şehridir.
Montana sakinleri, tüketim ürünleri için pazarlardan ve ülkenin üretim ve tedarik merkezlerinden nispeten uzaktadır. Eyalet; dış dünyaya, yaz ve kış sporları, avcılık ve balıkçılık gibi faaliyetlere güçlü bir şekilde yönelmiştir.
Kuzeydeki konumuna rağmen, Montana bir Batı eyaletidir. Helena’nın ana caddesi, şehrin orijinal adı ve 1860’larda çevredeki tepeleri altın aramak için işgal eden maden arayıcılarının bir hatırlatıcısı olan Last Chance Gulch’tur. 1889’da, Montana birliğin 41. eyaleti olduğu dönem, sığır sürücülüğü popülerken eyalet ülkenin önde gelen bakır madenciliği merkezlerinden biri olarak ortaya çıkmaya başlamıştı. Montana, muazzam maden zenginliği nedeniyle Hazine Eyaleti olarak adlandırılır.
Montana’da hava durumu, özellikle ılıman bir iklimden geliyorsanız zor olabilir. Aşırı sıcaklık dalgalanmaları, çok uzun kışlar ve Haziran’daki kar fırtınaları, Montana’da hayatın getirdiği havayla ilgili zorluklardan sadece birkaçı. Montana’da yeterince uzun yaşıyorsanız, muhtemelen yılın her ayı kar yağdığını göreceksiniz.
Bu bir şaka gibi gelebilir ama Montana Eyaletindeki inek sayısı insanlarınkinin üç katıdır. Montana Eyaleti otuz bin çiftliği ile gerçek bir tarım eyaletidir. Bu arada Montana’nın nüfusu 1.090.000’dir.
Başkent: Helena
Eyalet Kısaltması: MT
Nüfus:1.090 milyon
Motto: Oro y Plata (Altın ve Gümüş.)
Takma Adı: The Treasure State
En Büyük 10 Şehri: Billings (109,843), Missoula (76,784), Great Falls (57,800), Bozeman (52,619),
Butte (34,551), Helena (34,256), Kalispell (25,857), Belgrade (10,551), Havre (9,955), Anaconda (9,162)
Kapladığı Alan: 380.832 km²
Montana Eyaleti ve Coğrafya
Montana Eyaletinin batı bölgesinin beşte iki bölümü Rocky Dağları’nın içine düşer ve doğudaki beşte üç bölümü Great Plains üzerindedir. Rocky Mountain Montana, yüksek dağlar, derin vadiler, yeşil ormanlar ülkesi iken Great Plains Montana, sarı meralık alanlar, altın renginde ekin tarlaları ve kahverengi nadas şeritlerinden oluşur. Dağ ve ova arasındaki bu karşıtlık, eyaletinen güçlü coğrafi özellikleri arasındadır.
Eyaletin en engebeli ve gösterişli bölgesi olan dar vadi bölgelerinde vadi tabanları nemli ve ormanlıktır. İki dar vadi bölgesi olmakla beraber biri, Montana’nın buzullarının çoğuyla Glacier Ulusal Parkı’nı içeren kuzeybatı Montana’dır. Diğeri ise Yellowstone Ulusal Parkı’nın kuzey ucunda, güney-orta Montana’da yer alır; bu alan, 12.799 fit (3.901 metre) yüksekliğe sahip olan Montana, Granite Peak’teki en yüksek noktayı içerir. Bu iki dar vadi bölgesi, batı-orta ve güneybatı Montana’da geniş bir vadi alanıyla ayrılır. O noktada vadi tabanları geniş, kuru ve çimenli olup, dağ sıralarının panoramik manzarası insanı alıp başka diyarlara götürecek kadar görkemlidir.
Montana’nın Great Plains bölgesinin çoğu oldukça engebeli araziden oluşmaktadır. Yellowstone Nehri’nin güneyindeki eyalet çoğunlukla dağınık tepelerden oluşur. Bazı tepeler, Glendi ve yakınlarındaki Makoshika Eyalet Parkı’nda görülenler gibi engebeli çorak araziler oluşturur. Doğu Montana’nın karşısındaki Rocky Dağları’ndan akan büyük nehirler vadileri derin oymuştur.
Montana, suların Hudson Körfezi’ne, Meksika Körfezi’ne ve Pasifik Okyanusu’na aktığı birlikteki tek eyalettir. Eyaletin kuzeybatı kesimi Continental Divide’ın batısında yer alır ve Kootenai Nehri, Clark Çatal ve onun ana kolu olan Flathead Nehri tarafından Columbia Nehri’ne ve dolayısıyla nihayetinde Pasifik’e boşaltılır.
Sıradağlarda topraklar çoğunlukla alttaki sert ana kayadan oluşur ve ekilemeyecek kadar sarp ve taşlıdır.
Montana Eyaleti’nin İklimi
Montana’nın Great Plains bölgesinde iklim, yazları sıcak ve kışları soğuk olarak yarı kuraktır. Ortalama yıllık yağış yetersiz olmakla beraber, yaklaşık 13 inç (330 mm); ovalar, olağandışı şiddetli yağış ve sel dönemlerini takip eden kuraklık döngülerine tabidir. Toplam kar yağışı hafiftir, ancak yılın 200 gününden fazla don meydana gelir. Rockies’in eteklerine yakın ovalarda esen ılık bir kış rüzgârı olan chinook, Montana’nın meşhur olduğu şiddetli soğuğu (Ocak sıcaklıkları ortalama -8 °C üst kısmında) periyodik olarak kesintiye uğratır.
Rocky Mountain Montana’da, rakıma göre bölgeleride birbiri üzerine yerleştirilmiş birkaç farklı iklim vardır. Rakımı en alçak bölgenin iklimi – kuru vadi tabanları – doğu Montana’dakine benzer. Diğer bölgelerin iklimleri, rakım arttıkça giderek daha soğuk, daha nemli ve daha karlı hale gelir.
Montana Eyaleti ve Tarih
Arkeolojik kalıntılar, Montana’da yaklaşık 7.000 yıl öncesine dayanan insan bulgularının varlığını göstermektedir. Plains Kızılderilileri, 17. yüzyılda doğudan, yaban hayatı tarafından batıya doğru geldiler ve orada yaşamlarını sürdürürken Amerika Birleşik Devletleri’nin batıya doğru genişlemesinden sonra, Flathead, vadisindeki mevcut Kızılderili yaşam alanlarına zorla taşındılar. Diğer kabilelerin çoğu artık ABD tarafından ayrılan kendi topraklarında rezerve edilen bölgede yaşıyor.
Amerika Birleşik Devletleri, 1803 Louisiana Satın Alma yoluyla Montana’yı dahil topraklarına kattı. Montana’ya ayak bastığı bilinen ilk Kızılderili olmayan kâşifler, Lewis ve Clark Expedition’ın (1804-06) üyeleriydi. Kürk avcıları ve tüccarlar, Yerli Amerikalılarla ticaret yapmak için yerleşik yaşam alanları kurmaya çalıştılar. Günümüz kasabası olarak ayakta kalabilen tek erken ticaret merkezi, 1846’da kurulan ve Missouri Nehri üzerinde önemli bir liman haline gelen Fort Benton’dur. Roma Katolik misyonerleri kürk tüccarlarını takip etti ve 1841’de Montana’daki ilk kalıcı yerleşim yeri olduğuna inanılan günümüz Stevensville yakınlarında Saint Mary’s Mission’ı kurdular.
1860’ların başında zengin plaser yatakları keşfedildikten sonra altın arayıcıları bölgeye akın etti. Bölgeyi ve maden zenginliğini birlik için güvence altına almak isteyen federal hükümet, 1864’te ilk başkenti Grasshopper Creek’te Bannack ve ikinci başkenti Alder Gulch’ta Virginia City olmak üzere Montana Bölgesi’ni kurdu. ABD’li yerleşimcilerin baskısı arttıkça, Yerli Amerikalılar topraklarını korumak için savaşmak zorunda kaldı.
Montana, 8 Kasım 1889’da ABD’nin 41. eyaleti oldu ve başkenti Helana olarak karar verildi. Butte’de sert kaya madenciliği 1880’lerde başladı ve burada büyük bakır yataklarının keşfedilmesi şaft madenciliğinin başlamasının da önünü açtı. Butte tepesi daha sonra “Dünyadaki En Zengin Tepe” olarak tanındı ve dünyanın en büyük izabe tesisi yakındaki Anaconda’da inşa edildi. Anaconda Şirketi Marcus Daly tarafından dünyanın en büyük madencilik holdinglerinden biri haline geldi. Şirket, maden sendikalarını çökertti, eyalet yasama meclisini etkiledi, Montana’nın neredeyse tüm günlük gazetelerini satın aldı ve neredeyse yüzyılın dörtte üçü boyunca eyaleti kontrol etti.
Great Plains Montana’da sığır ve koyun otlatmaya, sürülerin Teksas’tan karaya sürüldüğü 1860’larda başlandı. Geniş çayırlar sığırlar için ideal görünüyordu, ancak 1886-87’deki şiddetli kış, sürüleri neredeyse yok etti. 1900’lü yıllardan itibaren, çiftlik sahipleri, büyük ölçüde sulanmayan, yarı kurak arazilerde çimleri patlatmak ve tahıl yetiştirmek için ovalık arazilere akın etmeye başladılar. Birkaç yıllık verimli mahsul ve yüksek fiyatların ardından, bir dizi kurak yıl finansal felaket ve toplu göçü beraberinde getirdi.
1915’te Great Plains Montana’da petrol ve doğal gaz üretimi başladı, 1950’lerde büyük ölçüde genişledi ve 1960’larda zirveye ulaştı. Kömür sobası ve buharlı lokomotif günlerinde başlayan kömür madenciliği, 1970’lerde çarpıcı bir şekilde arttı, ancak sonraki yirmi yılda ekonomik önemi azaldı. 21. yüzyılın başlarında, yükselen petrol fiyatları, Montana’nın geniş kömür rezervlerinin sömürülmesine olan ilgiyi yeniden alevlendirdi. Butte’deki bakır madenlerinin, Anaconda’daki izabe tesisinin ve Great Falls’taki bakır rafinerisinin 1980’lerin başında kapanması, bakır yüzyılının sonu ve Montana’nın tarihinde bir dönüm noktası oldu.
Montana’da Sosyal Yaşam
National Endowment for the Arts’a bağlı bir devlet kurumu olan Montana Sanat Konseyi, başta müzik, drama, dans, edebiyat ve görsel sanatlar olmak üzere düzinelerce yerel kültürel organizasyona fon sağlıyor; aynı zamanda çeşitli etnik grupların geleneksel sanatları ve zanaatları da dahil olmak üzere halk yaşamını teşvik etmekte ve belgelemektedir. Bazı topluluklarda yaz tiyatroları var; ve Missoula merkezli Montana Repertuar Tiyatrosu, eyalet içinde ve dışında turlar düzenler. Birçok Hollywood oyuncusu, özellikle Livingston çevresindeki bölgede, Montana’da birinci veya ikinci evlerini yaptı. Montana’da yaşamış yazarlar arasında Ivan Doig, Wallace Stegner, Annick Smith, William Kittredge, Rick Bass, Deirdre McNamer, Norman Maclean, Richard Hugo, David Quammen, Jim Harrison, Thomas McGuane ve James Welch bulunmaktadır.
Montana Eyaletinde bulunan birkaç Kızılderili kabilesi, yabancıların hoş karşılandığı geleneksel dans törenleri düzenler. Crow Indian Reservation’da Little Bighorn Savaşı’nın yıllık olarak yeniden canlandırılması gerçekleştirilir. Rodeolar, kare dans grupları gibi boldur. Red Lodge’da, farklı Avrupa etnik gruplarından kömür madencileri arasındaki gerilimi azaltmak için her yıl dokuz günlük bir Uluslar Festivali gelenek haline gelmiştir.
Montana Tarih Kurumu, Helena’da müze, sanat galerisi ve özel bir kütüphaneye sahiptir. CM Great Falls’daki Russell Müzesi, kovboy sanatçısı Charles Marion Russell’ın eserlerinde uzmanlaşmıştır. Mükemmel, küçük Kızılderili Ovaları Müzesi, Browning’in batısında yer almaktadır. Birçok topluluk, sanat galerilerini ve yerel tarihi ilgi çekici küçük müzeleri besler.
Montana Eyaletinin muhteşem manzarası, önde gelen eğlenceli açık hava arazisiyle birlikte oldukça ilgi çekicidir. Eyalet topraklarının büyük bir kısmı eyalet ve milli parklara, anıtlara, ormanlara, rekreasyon alanlarına, vahşi yaşam sığınaklarına ve vahşi alanlara ayrılmıştır. Çok çeşitli açık hava eğlence etkinlikleri için Glacier Ulusal Parkı ve eyalete yayılmış birçok ulusal orman bulunmaktadır. Tarihi veya kültürel öneme sahip yerler, Big Hole National Battlefield, Little Bighorn Battlefield Ulusal Anıtı ve eski bir ticaret merkezi olan Fort Benton’dur.
Küçük lig beyzbolu Montana Eyaletinde, en azından 1970’lerden beri ve daha yakın zamanda Missoula’da Billings, Great Falls ve Helena’da bulunan takımlarla önemli bir konuma sahipti.
Montana’da Ekonomi ve İş İlanları
Montana Eyaletinin ekonomisine birincil sektörler olarak tarım, ormancılık, madencilik ve enerji üretimi ve hizmetler hâkimdir. Eyaletin işgücünün yaklaşık üçte biri hizmet sektöründe istihdam edilmektedir. Kişi başına düşen gelir, ulusal ortalamanın çok altındadır ve yoksulluk, eyaletin çeşitli bölgelerinde, özellikle kızılderili çekincelerde bir sorundur.
Rocky Mountain Montana Eyaletinin geniş, kuru vadilerinde ve Great Plains Montana’daki kazılı vadilerde sulanan çiftliklerde sığır, koyun, tahıl, şeker pancarı, patates ve meyve, üretilir. Buğday ve arpa, iki ana tahıl yetiştirme bölgesi (Altın Üçgen ve kuzeydoğu Montana) boyunca büyük kuru arazi tahıl çiftliklerinde yetiştirilir. Eyaletin geri kalanının çoğu meradır ve besi sığırı ile koyun üretimi için hayvancılık endüstrisinde kullanılmaktadır.
Kerestecilik ve orman ürünleri üretimi Batı Montana için hayati öneme sahiptir. Yaklaşık 13 milyon dönümlük (5,3 milyon hektar) ticari orman arazisinin neredeyse yarısı federal ve eyalet hükümetlerine aittir. Orman ürünleri, Montana’nın üçüncü en büyük endüstrisini oluşturmaktadır.
Kömür, Montana’nın en önemli maden kaynaklarından biridir. Petrol ve doğal gazın yanı sıra, Great Plains Montana’nın genç, yumuşak kayalarından kömür çıkarılır. Kömürle çalışan termoelektrik santraller Colstrip ve Billings’de bulunmaktadır. Altın, bakır, platin, talk, fosfat, vermikülit, safir, granat ve diğer mineraller, Rocky Mountain Montana’nın eski, sert kayalarından ve dağ uçlarından çıkarılır. Montana Eyaleti, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki en iyi talk üreticileri arasındadır.
Petrol 1915 yılında Elk Havzası’nda ticari miktarlarda keşfedildi. Elk Havzası, Kevin-Sunburst ve Cut Bank sahaları birkaç yıl boyunca petrol ve doğal gaz üretimine öncülük etti.
Montana’nın muazzam su kaynakları, hidroelektrik enerji üretimi ve ekonominin diğer sektörlerinde kullanımlar sağlar. Eyalet elektriğinin yaklaşık üçte biri sudan üretiliyor. Çoğunlukla kuzeybatı Montana dağlarında kümelenmiş birkaç büyük baraj, elektrik santrali ve rezervuar vardır.
İmalat ve işleme endüstrileri, Montana’nın gayri safi yurtiçi hasılasının (GSYİH) yalnızca yirmide birine katkıda bulunur. Ormancılık endüstriside, kontrplak ve kağıt ürünlerinin imalatı da yapılmaktadır. Columbia Falls’ta bir alüminyum fabrikası ve Billings, Laurel ve Great Falls’ta petrol rafinerileri mevcuttur.
Montana Eyaleti’nde Turizm
Montana, Amerika’nın en benzersiz doğal güzelliklere sahip Batı Eyaletlerinden bir tanesidir. Bu engebeli eyalet; şehirlerinde ve küçük kasabalarında devasa değiştirilmemiş doğal alanlarından gelen vahşi geçmişinin bir dokunuşunu hala taşıyıp korumakta. Ülkenin arazi büyüklüğüne göre en büyük 4. eyaleti olan Montana’da ulusal orman alanı sayısı nüfustan daha fazladır.
Macera ve açık hava, Montana’da yapılacak birçok şeyin öncüsüdür ve Montana’daki maceralar her zaman son derece güzel ve uçsuz bucaksız manzaralarla gelir. Glacier Ulusal Parkı’nda parıldayan dağlardan, alabalıklarla dolu birçok vahşi nehre kadar Montana, açık hava meraklıları için bir cennet olarak bilinir. Kış sporları, su sporları, bisiklet, yürüyüş, adını siz koyun. Montana’da yaşayanlar, bu dünyaya ait olmayan güzelliğinden dolayı Montana için ‘’Büyük Gökyüzü Ülkesi’’ lakabını kullanırlar. Rockies boyunca doğal bir sürüş sizi nefessiz bırakacaktır. Montana bazılarına göre yabancı bir ülkedir ve vahşi alanları ülkenin başka hiçbir yerinde bulunmayacak benzersizliktedir.
Eyaleti ziyaret etmeye veya uzun bir mola vermeye değer kılan, aynı zamanda hâlâ devam eden vahşi bir Eski Batı duygusu da vardır. Eyalet başkenti Helena, şehir merkezindeki bölgesi boyunca örülmüş altın arama geçmişiyle bu Batı havasını desteklemektedir. Montana’nın bu tarihi, her köşede yeni bir şey varmış gibi hissettiren bir keşif duygusuna kendinizi kaptırmanıza yol açmaktadır.
Montana’daki en popüler turistlik bölgelerden Glacier Ulusal Parkı, Kuzeybatı Montana’da Kıtanın Tacı olarak gururla duruyor. Bu olağanüstü doğal alan, sıradağlar, alpin çayırları, sık ormanlar, uzun şelaleler, sayısız ışıltılı göl ve çok sayıda buzuldan oluşur. İkonik manzaralara sahip gerçek bir macera cenneti. Parkın içinden geçen tek asfalt yol olan 50 mil uzunluğundaki Güneşe Giden Yol, bir mühendislik harikasıdır ve başlı başına görülmeye değerdir. Milli park, 700 milden fazla yürüyüş parkurları ile turistler için adeta bir mıknatıs işlevi görür.
Kayak yapmak ister misiniz? ABD’deki en büyük ve en popüler kayak merkezlerinden biri olan Big Sky, yılda ortalama 400 inç kar ve yaklaşık 6.000 dönümlük kayak alanı sayesinde her zaman en gözde kayak pistlerinden birisidir. Yoğun sezonlarda, asansörler saatte 29.000 kayak severi taşır.
Ülkenin ilk milli parkı olan Yellowstone Milli Parkı yılda k 3.81 milyon turisti ağırlamaktadır. iki milyon dönümlük bu macera dünyası iki ana girişe sahiptir. Bu iki açıklık, Batı Girişi ve Kuzey Girişi, kendi başlarına ziyaret etmek için eğlenceli yerler olan geçit topluluklarına da sahiptir.
Yellowstone’un Batı Girişi, gayzer ülkesinin derinliklerine dalar. Girişten 14 mil uzaklıktaki ikonik Madison Kavşağı’na ulaştıktan sonra yol, Yellowstone’daki en iyi cazibe merkezleriyle ayrılır. Madison Kavşağı’nın kuzeyinde, Steamboat Gayzer’e ev sahipliği yapan Norris Geyser Havzası bulunur. Aşağı, Midway ve Yukarı Şofben Havzaları güneydedir ve Grand Prismatic ile Old Faithful gibi ünlü turistik mekânlara ev sahipliği yapmaktadır.
Montana Eyaletine gidildiğinde mutlağa uğranması gereken noktalar;
Buzul Ulusal Parkı, Flathead Gölü, Little Bighorn Battlefield Ulusal Anıtı, Ringing Rocks, Rockies Müzesi, McDonald Gölü, Bin Buda’nın Bahçesi, Castle Ghost Town, Lewis ve Clark Ulusal Tarihi Yürüyüş Yolu, Deprem Gölü.
Turizm, Montana’nın en önemli ve gelecek vaat eden endüstrilerinden biridir. 2020 yılında, Montana Üniversitesi’ndeki Turizm ve Rekreasyon Araştırmaları Enstitüsü (ITRR) tarafından yürütülen bir araştırma, Montana’nın her yıl eyalet dışından 3,8 milyar dolarlık turizm geliri elde ettiğini açıkladı.
Montana Eyaleti’nde Sağlık
Montanlılar, keyif aldıkları geniş açık alanlar için çeşitli cezalar ödemek durumda kalıyorlar sağlık hizmeti bunlardan bir tanesi. Giderek artan nüfusa oranla yeterli sayıda diş hekimi, doktor veya hastane bulunmamaktadır. Montana’nın refah programı, eyalet tarafından denetlenir ve ilçe kamu refahı departmanları tarafından yönetilir. Seyrek nüfus ve az sayıda özel sosyal hizmet kurumu nedeniyle maliyetler nispeten yüksektir.
Montana Eyaletinde sağlık sigortasının maliyeti nedir? Montana sakinleri, büyük bir tıbbi bireysel sağlık sigortası planı için kişi başına ortalama 539 dolar ödemektedir.
Amerika’daki en iyi 36. kaliteli sağlık hizmetine sahip olan Montana eyaletindeki en başarılı hastane Bozeman Deaconess hastanesidir. Ayrıca vahşi yaşamla iç içe olan Montana’da yerel halk kendilerini sık sık yırtıcı saldırılardan korumak zorundadır.
Montana Eyaleti’nde Eğitim
Kırsal okullar, otobüs ulaşımını pekiştirmeye ve güçlendirmeye devam etse de, birçok çocuk küçük ve yeterli olmayan bir veya iki öğretmenli okullara gitmektedir. Buna rağmen eğitim düzeyi ulusal ortalamanın biraz üzerindedir; eyalet sakinlerinin beşte dördünden fazlası lise mezunudur.
Eyaletin yükseköğrenim sistemi 1893 yılında kurulmuştur. Montana Eyalet Üniversitesi’nin (MSU) ana kampüsü Bozeman’dadır; ek kampüsler Billings, Havre ve Great Falls’ta bulunmaktadır. Montana Üniversitesi (UM) Missoula’da yer almaktadır. MSU ve UM sistemlerinde, Butte’deki Montana Üniversitesi’nden Montana Tech (1900’de kuruldu; eski Montana Maden Bilimi ve Teknolojisi Koleji) dahil olmak üzere çeşitli teknoloji kolejleri vardır. Ayrıca kiliseye bağlı bir dizi özel kolej, kabile koleji, topluluk koleji ve devlet ortaöğretim sonrası mesleki-teknik okulları da mevcuttur.
Montana’da Ev Kiraları ve Ev Fiyatları
Montana’nın hızla artan popülaritesi emlak piyasasında ciddi bir sıkışmaya neden oluyor. Bozeman’da satılık konut arzı geçen yılın bu zamanına göre %80 düşerken, talep hiç olmadığı kadar yüksek. Bozeman, Whitefish ve Missoula gibi şehirlerde emlak piyasası patlamış durumda ve Butte, Manhattan ve Livingston gibi daha küçük kasabaların da çok geri kalır yanları yok.
Montana (MT) , 56 eyalet ve bölge arasında ülkedeki en yüksek kiraya sahip 34. eyalettir.
Gelin Montana’daki birkaç şehrin konut fiyatlarına göz atalım.
Montana Eyaletinde 2 yatak odalı bir ev için ortalama kira bedeli aylık 831 dolardır. Missoula şehri için 979 dolar, Yellowstone şehri için 956 dolar, Helena şehri için 875 dolarken biraz daha şehir dışında olan
Butte şehri için ise 731 dolardır. Genel olarak Montana eyaletinde ulusal ortlamanın çok daha altında kira ödemeyi bekleyebilirsiniz.
Montana’daki tipik evlerin ortalama değeri 394.498 dolardır. Missoula’da medyan ev fiyatı arz-talep dengesizliğinin sonucu olarak 2020’de 350.000 dolardan 2021’in ilk çeyreğinde 420.000 dolara yükseldi. West Yellowstone’daki ev fiyatları geçen yıl %32,3 arttarak ortalama 630.516 dolara çıkmış durumda. Başkent Helena’da ise ortalama ev fiyatı %31,0 artarak 404.400 dolara yükseldi. Şehir dışındaki Butte şehrindeki ortalama ev fiyatları ise geçen seneye oranlar sadece %14,9 artarak 389.662 dolardır.
Montana Eyaletin’de Yaşam Giderleri
Montana’da yaşamak, ABD genelinde ortalamadan daha ucuzdur. Ekonomik Analiz Bürosu’ndan alınan verilere göre, eyaletteki mal ve hizmetler, ülke genelindeki ortalamadan %6,7 daha ucuza mal oluyor. Diğer tüm eyaletlerle karşılaştırıldığında, Montana toplam yaşam maliyetinin en düşük olduğu 25. eyalettir. Genel olarak, yoğun, kentsel metro alanlarında yaşamak, kırsal alanlarda yaşamaktan daha pahalıdır. Montana, üç büyükşehir bölgesine ev sahipliği yapmaktadır. Eyaletteki en pahalı bölge, mal ve hizmetlerin maliyetinin ulusal ortalamadan %5,0 daha düşük ve eyalet genelindeki ortalamadan %1,7 daha yüksek olduğu Missoula metro bölgesidir.
ABD Enerji Bilgi İdaresi’nin (EIA) verilerine göre, Montana’daki ortalama aylık enerji faturası sadece 94,75 Dolar, bu da ulusal ortalama olan 111,67 Dolar’ın oldukça altında.
Gıda, bir bölgede yaşamanın genel maliyeti üzerinde önemli bir etkisi olan başka bir günlük harcamadır. Montana Eyaletinde, bekâr bir yetişkin beslenme için yılda ortalama 3.178 dolar harcar ve dört kişilik bir aile ise ortalama 9.179 dolar harcar. Ülke çapındaki ortalama yıllık gıda harcaması, tek bir yetişkin için 3.240 dolar ve dört kişilik bir aile için 9.354 dolardır. Montana’daki mutfak alışverişlerinin ulusal ortalamanın bir tık altında olduğunu söyleyebiliriz.
Ulaşım ayrıca yaşam maliyetinin önemli bir bileşeni olarak karşımıza çıkar. . Ortalama yakıt ekonomisini ve ortalama gaz maliyetini hesaba katarsak eyaletteki ortalama bir sürücü, bir yılda yalnızca benzine 1.119 dolar harcar. Araba sigortası primleri gibi diğer ulaşım maliyetleri eyalete göre değişebilir. Insure.com’dan alınan verilere göre, Montana eyaletinde ortalama araba sigortası primi 1.570 dolar, ulusal ortalama 1.517 dolardan fazla. EPI verilerine göre, eyaletteki bekar yetişkinler ulaşım için yılda ortalama 10.582 dolar harcar.
Montana Eyaleti’ndeki Doğal Afetler
Montana Eyaleti doğal afetlere karşı güvenli mi?
Montana Eyaleti, hem Rocky Dağları hem de Great Plains’e sahip olmasından dolayı doğal afetlere karşı en güvenli eyaletlerden biridir. Kasırgalara, depremlere ve hortumlara karşı oldukça korunaklıdır, ancak sel tehlikesi ile karşı karşıyadır. Bununla birlikte, geçtiğimiz yüzyılda Montana’da sadece beş önemli sel oldu. 1953 ve 2019 yılları arasında Montana, FEMA’ya göre en çok yangın ve sel olmak üzere 72 büyük afet ilan etti. Ulusal Hava Durumu Servisi’ne göre, Haziran 1964’te Montana tarihindeki en kötü doğal afet meydana geldi. Şiddetli yağmurlar, barajları parçalayıp yolları ve demiryollarını baştan aşağıya yıkayan sele yol açtı. Bu felaket, eyaletin yaklaşık yüzde 20’sini etkiledi.
Montana Eyaleti’ndeki Vergiler
Montana Eyaletinin satış vergisi yoktur, bu da uzun vadeli büyük bir avantajdır. Eyalet yine de bira, likör, şarap ve sigara vergilerini korumaya devam etmektedir. Montana’nın gelir vergisi sistemi , %1.00 ile %6.90 arasında değişen marjinal gelir vergisi oranları ile ilericidir. Mülk üzerindeki vergiler söz konusu olduğunda, Montana’daki ortalama efektif emlak vergisi oranı sadece %0,85 olup, %1,19 olan ulusal ortalamanın oldukça altındadır. 2005 yılı başı itibariyle Montana Eyaletinde emlak vergisi kaldırılmıştır.
